Google’ın uzaydaki veri merkezi uydusu Suncatcher, ilk yapay zeka yanıtı olarak bir haiku gönderdi

Yörüngeden ilk yanıt bir haiku

Google 30 Ekim’de, Project Suncatcher prototip uydusundan ilk yapay zeka yanıtını aldığını duyurdu. Şirket bunu “Hello World” aşaması olarak adlandırıyor. Google’a göre bu, yörüngedeki veri merkezi sınıfı bir TPU’dan gelen ilk yapay zeka yanıtı. Uydu 1 Ekim’de fırlatılmıştı. Ekip sonraki haftalarda devreye alma listesini tamamladı: ana bilgisayar ve TPU tepsilerine güç verdi, ilk makine öğrenmesi testlerini çalıştırdı. TechCrunch’a göre bu süreç yaklaşık üç hafta sürdü.

Bir yer istasyonu geçişinde, uydudaki açık model Gemma 4’e ilk istem gönderildi. Google’ın tanıtımına göre istem şuydu: “Dünya’nın etrafında dönen bir TPU’nun gözünden, altında dönen o harika dünyayla bir haiku yaz.” Yanıt, uydu Norveç’teki Svalbard’ın üzerinden geçerken indirildi: “Blue marble below, / Data streams in silent grace, / Starlight feeds my core.” Türkçesi: “Mavi bilye aşağıda, / Veri akar sessiz zarafetle, / Yıldız ışığı besler çekirdeğimi.”

Ekip ardından uzay temalı limerikler ve yük sistemlerinin teknik durumunu bildiren telemetri istemleri denedi. Google CEO’su Sundar Pichai da X’te yörüngeye komut gönderdiklerini, TPU’yu açıp istemi çalıştırdıklarını ve ilk tam yanıtı aldıklarını yazdı.

Sundar Pichai@sundarpichai

Project Suncatcher için bir 'hello world' anı 🚀

Birkaç hafta önce prototip uydumuzu fırlattıktan sonra şimdi yörüngeye başarıyla bir komut gönderdik, TPU'yu başlattık, istemi çalıştırdık ve ilk tam yanıtımızı Dünya'da aldık: bir haiku!

İngilizceden çevrildi·Orijinalini göster

Dört TPU var, aynı anda biri çalışıyor

Google uyduyu Planet’le birlikte geliştirdi; TechCrunch’a göre uyduyu Planet üretti. Uydu, SpaceX’in Transporter-18 ortak fırlatma görevinde 100’den fazla uzay aracıyla aynı Falcon 9 roketinde yörüngeye çıktı. İçinde dört TPU var. TechCrunch’ın habere sonradan eklediği düzeltmeye göre ise aynı anda yalnızca biri çalışabiliyor.

TechCrunch’a göre uydu en fazla 1 kilovat elektrik üretiyor. TPU çok güç çektiği için bir çip tek seferde yaklaşık 20 dakika açık kalabiliyor. Bu da zaten zor olan uzay ile yer arasındaki iletişimi daha da karmaşıklaştırıyor. Scientific American fırlatmadan önce bu süreyi 15 dakika olarak vermişti. Boşlukta hava akışı olmadığı için Google, çipleri ısı boruları ve radyatörlerle soğutuyor.

Sırada radyasyon ve ısı testleri

Google şimdi TPU’ların yörüngede ısı yükü ve radyasyon altında nasıl çalıştığını ölçecek. Radyasyon, verileri olağan izleme araçlarına yakalanmadan bozabilen “bit dönmelerine” (bit flip) yol açabiliyor. Google, TPU’larını UC Davis’teki Crocker Nükleer Laboratuvarı’nda, yapay zeka iş yükü çalışırken proton ışınıyla test etmişti. Şirkete göre Trillium TPU’lar, beş yıllık bir uzay görevinde alacaklarından fazla toplam radyasyon dozuna dayandı.

TechCrunch’a göre yer testleri, radyasyonun çıkarım (inference) işlerini az etkileyeceğini, model eğitiminde ise daha büyük sorun olabileceğini gösterdi. Ekip bunu artık yörüngede sınayabilecek. Google ayrıca fırlatmada uydunun 10 g’ye, tek tek çiplerin 50 ila 100 g’ye varan yüklere maruz kaldığını açıklamıştı. Şirkete göre donanım sarsma testlerine dayandı.

2027 hedefi: birbirine bağlı uydular

Testler başarılı olursa sıradaki adım, 2027’de birbirine bağlı ikiz uydular. TechCrunch’a göre bu uydular daha gelişmiş çipler taşıyacak, daha fazla güç üretecek ve uydular arası optik bağlantıyı deneyecek. Google, projeyi Kasım 2025’te duyururken Planet’le iki prototip uydunun 2027 başına kadar fırlatılacağını açıklamıştı.

Uzun vadeli tasarımda her uydu onlarca TPU taşıyacak, uydular kümeler halinde lazerle haberleşecek. Google’ın 2025 araştırma makalesi, 650 kilometre yükseklikte, neredeyse sürekli güneş alan bir yörüngede 1 kilometre yarıçaplı, 81 uyduluk örnek bir küme tarif ediyordu. Masa üstü bir deneyde tek bir alıcı verici çiftiyle her yönde saniyede 800 gigabit elde edilmişti. Google’a göre doğru yörüngedeki bir güneş paneli, yerdekinden sekiz kata kadar fazla enerji üretebiliyor.

Makale, fırlatma maliyetinin 2030’ların ortasında kilogram başına 200 doların altına inebileceğini öngörüyordu. TechCrunch’a göre Suncatcher araştırmacılarının Ekim başında yayımlanan hakemli analizi de bir hesap içeriyor. Buna göre SpaceX’in eski roketlerinde deneyimle sağladığı maliyet düşüşünü Starship’te yakalaması için aracı 1.800 kez uçurması gerekiyor.

Rakipler ve şüpheler

Yörüngede dil modeli çalıştıran ilk şirket Google değil. Nvidia destekli Starcloud, Kasım 2025’te Nvidia H100 taşıyan Starcloud-1 uydusunu fırlattı. CNBC’ye göre uydu, Andrej Karpathy’nin nanoGPT modelini Shakespeare’in bütün eserleriyle yörüngede eğitti ve Google’ın açık modeli Gemma’yı çalıştırdı. Google’ın iddiası da buna göre daha belirli: veri merkezi sınıfı bir TPU’dan gelen ilk yanıt.

TechCrunch’a göre Suncatcher, dağıtık iş yüklerini birlikte yürütmek için uydular arasında yüksek hızlı bağlantı planlayan neredeyse tek proje. Starcloud ve Cowboy Space, çıkarımı tek tek uydularda yapmayı planlıyor. SpaceX’in veri merkezleri de lazer bağlantı kullanacak, ama işlem paylaşamayacak kadar birbirinden uzak dolaşacak. Alphabet’in SpaceX’te önemli bir hissesi var; iki şirketin de tamamen ve hızla yeniden kullanılabilen bir Starship’e ihtiyacı var.

Scientific American’a göre fırlatma, yıpranan uyduların yenilenmesi ve verinin Dünya’ya indirilmesi, bedava güneş enerjisinin sağladığı kazancı silebilir. Habere konuşan MIT’den Kerri Cahoy, bu gücü üretecek kütleyi fırlatmanın çok büyük bir zorluk olduğunu söylüyor. Pittsburgh Üniversitesi’nden Alan George ise veriyi Dünya’ya geri göndermeyi en büyük engellerden biri olarak görüyor.

Kapak görseli yapay zekayla üretildi.