Çin’de yapay zekâ hisseleri dört ayda yüzde 47 eridi

STAR50 zirvesinden yüzde 47 aşağıda

Şanghay’daki teknoloji pazarı STAR Market’in en büyük 50 hissesinden oluşan STAR50 endeksi, 30 Ekim 2026’yı 1.160,84 puandan kapattı. Endeks gün içinde yüzde 5,48 düştü; bu, 19 Ağustos’tan bu yana en sert günlük kayıp. 30 Haziran’daki 2.207,86 puanlık zirve kapanışına göre düşüş yüzde 47,4. Bu seviye 21 Ağustos 2025’ten beri en düşük kapanış. Endeks 2025’i 1.344,20 puandan kapatmıştı; yılbaşından bu yana kayıp yüzde 13,6, yani 2026’daki yükselişin tamamı silindi. Endeks yalnızca Ekim’de yüzde 24,1, 30 Ekim’de biten haftada ise yüzde 13,7 değer kaybetti.

Reuters 26 Ekim’de “In China, the AI bubble has already burst” başlıklı bir analiz yayımladı. Analize göre yapay zekâ ve yarı iletken şirketlerinden oluşan STAR50 dört aydan kısa sürede yüzde 40 düştü ve yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değerini sildi. Endeksin 26 Ekim kapanışı (1.315,50) gerçekten de zirvenin yüzde 40,4 altındaydı. Reuters’ın aktardığı Goldman Sachs verisine göre yapay zekâ hisseleri Çin borsalarındaki piyasa değerinin yüzde 42’sini, işlem hacminin yüzde 57’sini oluşturuyor. 480 milyar dolarlık hesabın yöntemi analizde yer almıyor; endeks o günden bu yana yaklaşık yüzde 12 daha düştü.

Belirgin bir tetikleyici yok

Reuters’a göre satışın tek ve belirgin bir nedeni yok. Yatırımcılar yüksek fiyatları, vergi ödemelerini ve ABD’nin ya da başka ülkelerin Çin yapımı ekipmanı veri merkezlerinden yasaklama tehdidini gösteriyor. Analize göre endeksin fiyat/kazanç oranı zirvede 250’ye yaklaşmıştı, şimdi yaklaşık 100; Nasdaq 100’de bu oran yaklaşık 30. Reuters, devlet destekli yatırımcıların yükselişlerde satış yaparak fiyatları frenlediğini de yazdı. Shanghai Zhuozhu Investment’tan Wang Zhuo, çip ve yapay zekâ tedarikçilerinin sonunda bir fiyat savaşına gireceğini öngörüyor.

ABD tarafında yürürlüğe girmiş yeni bir yasak yok. Reuters Ağustos başında Beyaz Saray’ın ve FCC’nin Çin yapımı optik alıcı-vericileri yasaklamak için çalıştığını yazmıştı. FCC’nin Eylül’de kesinleşen ekipman yetkilendirme kuralları bu ürünleri kapsamadı. Eylül sonunda Senato’ya sunulan iki partili bir tasarı ise Innolight ve Eoptolink’in alıcı-vericilerinin ABD’nin ulusal güvenlik sistemlerinde kullanılmasını beş yıllık geçişle yasaklamayı öneriyor; tasarı henüz yasalaşmadı. Reuters’ın ifadesi de bir yasak değil, Washington’ın bu yönde ilerlemesi.

Şirketler zirveden bu yana

Aşağıdaki yüzdeler her şirketin 2026’daki en yüksek kapanışından 30 Ekim kapanışına, bedelsiz ve bölünme düzeltmeli fiyatlarla hesaplandı (Eastmoney):

• Eoptolink (optik modül): yüzde 67,9 düşüş, zirve 25 Haziran.
• Zhongji Innolight (optik modül): yüzde 60,0, zirve 22 Haziran.
• Moore Threads (yapay zekâ çipi): yüzde 57,5, zirve 9 Temmuz.
• MetaX (yapay zekâ çipi): yüzde 54,2, zirve 9 Temmuz.
• Hygon Information (işlemci ve hızlandırıcı): yüzde 54,0, zirve 30 Haziran.
• Cambricon (yapay zekâ çipi): yüzde 44,8, zirve 30 Haziran.
• SMIC A hissesi (çip üretimi): yüzde 44,1, zirve 9 Temmuz.
• CXMT (bellek): yüzde 32,4, zirve 17 Ağustos.
• Unitree (insansı robot): ilk işlem günü kapanışının (845 yuan) yüzde 23,4 altında.

Unitree’nin durumu ayrıca not edilmeli. Reuters ve CNN hissenin Ağustos’taki halka arzdan bu yana yarıya indiğini yazdı. Bu, 15 Ekim’deki dip için doğruydu: hisse o gün 405,10 yuana, ilk kapanışın yüzde 52 altına inmişti. Sonra hızla toparlandı ve 30 Ekim’i 647,05 yuandan kapattı.

Geniş piyasa: CSI 300’ün 12 haftası

Çin’in ana endeksi CSI 300, 30 Ekim’i 3.985,50 puandan kapattı ve haftayı yüzde 2,9 kayıpla bitirdi. Böylece endeks 12. haftasını da kayıpla kapattı; Reuters’a göre bu, endeksin 2005’te kurulmasından beri en uzun kayıp serisi. 12 haftadaki toplam kayıp yüzde 15,1. Endeks 22 Ekim’de 22 Haziran zirvesinin yüzde 20,2 altına inerek ayı piyasasına girmişti; 30 Ekim kapanışı zirvenin yüzde 21,2 altında ve Temmuz 2025’ten beri en düşük kapanış. Bloomberg’e göre Çin ana kara borsası Mayıs’taki zirvesinden bu yana 22 Ekim itibarıyla yaklaşık 2,4 trilyon dolar değer kaybetmişti.

Pekin’in tepkisi

CNN’in Bloomberg verisine dayanan haberine göre Pekin, 23 Ekim’de biten haftada borsa yatırım fonlarına (ETF) yaklaşık 19 milyar dolar yatırdı; CNN bunu 2025 başından bu yana en büyük müdahale olarak niteliyor. Julius Baer’den Richard Tang de 28 Ekim’de, devlet destekli fonlardan oluşan “ulusal takım”ın son seanslarda A hissesi alımlarını belirgin biçimde artırdığını söyledi. Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC) başkanı Wu Qing, 19 Ekim’deki Financial Street Forum’da sermaye piyasasının güvenliğini ve istikrarını korumak için mümkün olan her şeyin yapılacağını söyledi ve şirketleri hisse geri alımına çağırdı.

Çin Merkez Bankası (PBOC) 26 Ekim akşamı, piyasa kapandıktan sonra, büyük çaplı fon çıkışlarıyla karşılaşan banka dışı finans kurumları için tahvil piyasasına yönelik bir swap aracı kurduğunu duyurdu. Merkez bankası başkanı Pan Gongsheng bu aracı 19 Ekim’de “banka dışı kurumların büyük itfaları için likidite güvencesi” olarak tanıtmıştı. Araç bir hisse alım programı değil; merkez bankası onu 2024’teki hisse piyasası swap aracının tamamlayıcısı olarak sunuyor.

Bunlardan önce, 9 Ekim’de, Çin Komünist Partisi ve kabine yapay zekâ dahil “yeni üretici güçler” alanında balonlardan, sanayinin içinin boşalmasından ve körü körüne yatırımdan kaçınılmasını isteyen yönergeler yayımlamıştı.

Balon patladı mı?

“Balon patladı” ifadesi Reuters analizinin başlığı ve analizde görüşü alınan iki fon yöneticisinin yorumu. Pekin merkezli fon yöneticisi Dong Baozhen borsanın sonradan “spekülatif, çılgın bir boğa piyasasına” dönüştüğünü ve şimdi balonun patladığını söylüyor; Wang Zhuo’ya göre bütün balonlar eninde sonunda patlıyor. Patlayan şey sektörün kendisi değil, hisse değerlemeleri: Reuters’a göre endeksin fiyat/kazanç oranı düşüşten sonra da yaklaşık 100.

Karşı görüşler de var. Reuters’a göre Goldman Sachs ve BNP Paribas yapay zekâ hisselerinde alım fırsatı görüyor. UBS’ten James Wang 29 Ekim’de, yapay zekâ donanım hisselerinin değerlemesinin artık tarihi dip seviyesine yakın olduğunu söyledi. CNN’e göre yapay zekâ çipi ve donanım talebi Çin’in ihracatını ve beklentiyi aşan 3. çeyrek büyümesini destekliyor; CNN’in sorduğu soru, bu canlılığın neden borsaya yansımadığı.